Twee stoelen die op elkaar lijken, en een rechtszaak in Hamburg. Het Amerikaanse meubelmerk Emeco is een procedure begonnen tegen Zara Home, omdat dat volgens Emeco een stoel en een kruk uit zijn collectie heeft nagemaakt. Het is een zaak die verder gaat dan twee merken die ruzie hebben, want hij raakt aan de vraag die bij ons in de winkel zeker een keer per week viel: waarom kost die ene stoel vier keer zoveel als die stoel die er precies zo uitziet?
Waar de zaak over gaat
Emeco verwijt Zara Home dat het het uiterlijk en de vormtaal van zijn 20-06-collectie heeft overgenomen, meldt Dezeen. Het gaat om de Stainless Steel Structure Chair en de bijbehorende barkruk. De originelen werden in 2006 ontworpen door Norman Foster, als moderne versie van de 1006 Navy Chair die Emeco in 1944 maakte voor de Amerikaanse marine. Emeco stuurde eerst een sommatie, Zara Home weigerde de productie te staken, en daarna volgde de gang naar de rechter. Het merk eist een verkoopverbod en een schadevergoeding. Zara Home wilde tegenover Dezeen niet reageren.
Het interessante zit in het detail dat Dezeen noemt over de constructie. De poten en het frame van de Emeco-stukken zijn gemaakt van vierkante buis uit voor tachtig procent gerecycled aluminium. De stukken van Zara Home zijn gemaakt van ronde buis in roestvrij staal. Dat lijkt een technische bijzaak, maar het is precies het verschil tussen een ontwerp en de gelijkenis daarvan.
Vorm is goedkoop, constructie niet
Een silhouet namaken kost bijna niets. De omtrek van een stoel, de hoek van de rugleuning, de manier waarop de zitting over de poten valt: dat kun je van een foto aflezen en in een fabriek laten uitvoeren. Wat je niet van een foto afleest, is hoe dik het materiaal is, hoe de verbindingen zijn gelast en wat er gebeurt als iemand van honderd kilo achterover leunt en gaat wiebelen. Daar zit de rekening, en daar zit het verschil in levensduur.
Bij metalen stoelen is dat extra goed te controleren, en dat is meteen mijn belangrijkste tip als je in de winkel staat. Pak de stoel op. Een lichte metalen stoel is een dunne metalen stoel. Zet hem daarna neer en duw met je hand tegen de bovenkant van de rugleuning: voel je speling bij de plek waar de leuning in het frame overgaat, dan is de las of de verbinding daar het zwakke punt, en dat is precies de plek waar hij over drie jaar begint te bewegen. Draai hem tot slot om en kijk naar de binnenkant van de buis. Bij een goede stoel is die afgewerkt, bij een goedkope zie je een ruwe rand.
Wat Emeco zelf zegt
Emeco-voorman Gregg Buchbinder gebruikt in de zaak een argument dat je vaker zult horen. Grote ketens wachten volgens hem tot een ontwerp zich in de markt heeft bewezen en kopiëren het pas daarna, waardoor zij het risico en de ontwikkelkosten omzeilen. Kleinere merken worden zo, in zijn woorden, “onbetaalde onderzoekslaboratoria” voor mondiale ketens. Dat is stevig gezegd door een partij die er belang bij heeft, maar de redenering klopt wel: een ontwerp uitproberen kost geld, een bewezen ontwerp namaken niet.
Tegelijk vind ik dat het verhaal een tweede kant heeft die in dit soort zaken zelden wordt uitgesproken. Niet iedereen kan de originele stoel betalen, en een goedkopere variant is niet per definitie diefstal van een idee. Een archetype zoals de metalen stoel met buisframe is bovendien door zoveel merken uitgevoerd dat de vraag wie precies wat bedacht heeft, juridisch nooit zo eenvoudig ligt als het in een persbericht klinkt. Daar mag een rechter naar kijken, en het is goed dat dat gebeurt.
Wat dit voor je eigen aankoop betekent
Mijn advies is niet om altijd het origineel te kopen, want dat kan lang niet iedereen. Mijn advies is om te weten wát je koopt. Koop je een lookalike, doe dat dan bewust en beoordeel hem op wat hij is: een stoel van dit materiaal, met deze dikte en deze afwerking, voor dit bedrag. Dan is een goedkopere stoel gewoon een verstandige keuze.
Wat ik zou vermijden is het middengebied, waar een kopie wordt verkocht met de uitstraling en bijna de prijs van het origineel. Daar betaal je voor het silhouet en krijg je de constructie er niet bij. Datzelfde geldt trouwens bij hout, waar het verschil tussen de houtsoorten pas na een paar jaar zichtbaar wordt: ik schreef eerder over wat eiken, noten en essen in de praktijk met elkaar verschillen. Bij metaal duurt dat korter. Daar hoor je binnen een jaar of drie of het klopt, want dan begint hij te kraken of niet.
