Je kijkt naar een klassiek oosters tapijt, met een medaillon in het midden en een sierrand langs de kant. Alleen krijg je het niet scherp. Hoe dichter je erbij gaat staan, hoe waziger het wordt, alsof de foto nog moet laden. Dat is precies de bedoeling. Dezeen liet vandaag de bewust onscherpe vloerkleden en zitmeubels zien van Jonas Hejduk, een Franse ontwerper die bijna tien jaar in Nederland werkte. Het is makkelijk om er een grap in te zien. Ik denk dat het meer is dan dat.
Wat Hejduk heeft gemaakt
De stukken horen bij zijn collectie crash.jpeg. Het verhaal erachter is bewust absurd. Een meteoriet slaat in bij Silicon Valley, raakt de digitale infrastructuur en zet alles in de omgeving op lage resolutie. Wat overblijft zijn vloerkleden, beddengoed met gecomprimeerde wolken en een zitbank in de vorm van een wazige boomstam. Volgens Dezeen komt de fascinatie uit zijn jeugd, toen hij gefixeerd was op de graphics van videogames.
Het vlaggenschip is traditional-rug-1, dat je als kleed of als wandkleed kunt gebruiken. Op de eigen site van Hejduk staat hoe het gemaakt wordt. Het patroon wordt eerst in hoge resolutie ontworpen, daarna wordt de resolutie bewust teruggebracht, en vervolgens weeft een computergestuurd jacquardgetouw het in wol en katoen. De bestandsnaam en de compressie zijn in een fel groene letter meegeweven, van een origineel van 10.186 kilobyte naar 12 kilobyte. Het kleed verschijnt in een oplage van zeven.
Voor Nederlandse lezers zit er een leuk detail in. Het kleed is ontworpen in Rotterdam, waar Hejduk met drie anderen de tentoonstellingsstudio Paskamer oprichtte, en geweven in het Brabantse Heeze bij EE Exclusives. Zijn werk was eerder te zien op de Dutch Design Week en de Salone del Mobile in Milaan, zo staat in een portret op Gentle Traveller. Wie de designweek in Eindhoven volgt, en ik schreef eerder welke ontwerpers je daar dit jaar wilt zien, herkent de humor die daar vaker opduikt.
Waarom wazig weven zo logisch is
Wat mij het meest raakt aan dit project, is dat het een cirkel rondmaakt die de meeste mensen niet zien. Een geweven stof is altijd al een raster geweest. Elk punt waar een inslagdraad over of onder een kettingdraad gaat, is in feite een pixel. En het jacquardgetouw, dat Joseph-Marie Jacquard begin negentiende eeuw ontwikkelde, stuurde die punten aan met ponskaarten. Dat idee van een machine die een patroon uit een reeks gaatjes leest, wordt vaak genoemd als een van de voorlopers van de computer.
Hejduk neemt dus een digitaal plaatje, maakt het grover, en laat het weven door de nazaat van de machine waar het digitale beeld ooit mee begon. Het wazige kleed is daarmee geen trucje dat een tapijt op een scherm laat lijken. Het laat zien dat een tapijt altijd al een soort scherm was.
Een kleed dat Instagram niet wil
Hejduk zegt het zelf nog scherper. Op zijn site schrijft hij dat de collectie het arme beeld omarmt, het onscherpe plaatje dat steeds opnieuw wordt gedeeld en gecomprimeerd, en dat ze de obsessie met helderheid en vooruitgang ter discussie stelt. Die term doet denken aan de kunstwereld, waar de Duitse kunstenaar Hito Steyerl in 2009 het essay In Defense of the Poor Image schreef. Hejduk zet het om naar het interieur. Zijn stukken zijn volgens hem met opzet moeilijk te fotograferen, en daardoor uit de tijd voor de algoritmes van sociale media.
Dat vind ik het interessantste punt voor iedereen die met meubels bezig is. Een groot deel van wat de afgelopen jaren in interieurs verscheen, werd ontworpen om goed te ogen op een telefoon. Strakke lijnen, felle accenten, een stoel die je in één beeld herkent. Een kleed dat op een foto mislukt en in het echt pas werkt, gaat daar dwars tegenin. Je moet ervoor staan om het te begrijpen.
Er zit ook een randje ironie aan. Bij elk kleed hoort een echtheidscertificaat op de blockchain en een digitale tweeling als NFT. Het werk dat de digitale perfectie wil afremmen, leunt dus zelf op digitale techniek om echt te zijn. Ik weet niet of Hejduk dat als grap bedoelt, maar het past wel in het verhaal.
Wat je er thuis mee doet
Een kleed in een oplage van zeven is geen aankoop voor de meeste huiskamers. Toch zie ik iets dat je wel meeneemt. Een vloer- of wandkleed met een vaag, wazig patroon gedraagt zich in een kamer anders dan een scherp dessin. Het oogt van een afstand rustig en wordt van dichtbij juist onrustig, omgekeerd aan wat een gewoon kleed doet. In een kamer met veel strakke lijnen breekt het de hardheid zonder een extra patroon toe te voegen dat om aandacht schreeuwt.
En misschien is de belangrijkste les van crash.jpeg wel dat je meubels mag kiezen voor hoe ze in het echt voelen, niet voor hoe ze op een foto staan. Dat is geen nieuwe gedachte. Maar het is fijn dat een ontwerper hem zo letterlijk in wol weeft.
