Ik had niet gedacht dat ik dit nog eens zou schrijven, maar de lavalamp is terug. Niet als grap op een studentenkamer, maar in interieurs die verder heel doordacht zijn ingericht. Het Amerikaanse woonblad House Beautiful vroeg op 15 oktober een paar ontwerpers waarom, en hoe zij hem neerzetten. Hun antwoord is interessanter dan de nostalgie zelf. Het gaat minder om de lamp en meer om wat hij doet in een kamer.
Waarom juist nu
De lavalamp heeft een lange geschiedenis van terugkomen. De Britse uitvinder Edward Craven Walker bracht hem in 1963 op de markt als de Astro, en zijn bedrijf leeft voort als Mathmos, dat de lampen nog altijd in Engeland maakt. In de jaren zestig en zeventig was hij het symbool van een tijdperk, eind jaren negentig kwam hij terug, en nu is hij er opnieuw.
Interieurontwerper Vanessa Larsson van Planner 5D legt de verklaring bij maximalisme dat nooit echt is weggeweest, en bij de esthetiek van een jongere generatie die houdt van kleur, gloed, persoonlijkheid en nostalgie. Ontwerper Marisa Wilson ziet twee groepen tegelijk. Voor millennials is het herkenning, voor Gen Z een vintage vondst die ze zelf hebben ontdekt. Beide groepen zoeken volgens haar meubels en objecten met karakter in plaats van perfectie.
Dat sluit aan bij wat ik de afgelopen maanden overal terugzie. De verfkleuren van dit najaar grijpen terug op de jaren zeventig, de verzonken zithoek maakt een comeback en ronde, zachte meubels winnen terrein. De lavalamp past in dat rijtje, als het kleinste en makkelijkste instapmoment.
Hoe ontwerpers hem neerzetten
Het verschil tussen een lavalamp die werkt en een die als souvenir oogt, zit in de omgeving. De ontwerpers in het artikel geven daar twee tegengestelde routes voor, en allebei zijn ze bruikbaar.
Wilson verstopt hem liever een beetje. Ze zet hem in een boekenkast tussen oude boeken, messing kandelaars, keramiek en ingelijste kunst, of op een dressoir of in een leeshoek waar hij sfeerlicht geeft zonder met de rest van de kamer te concurreren. Haar regel is dat de lavalamp niet het luidste stuk in de kamer mag zijn.
Larsson doet het omgekeerde. Zij behandelt de lamp als een sculptuur. Ze zet hem op een tafeltje in de hoek en houdt de omgeving in één kleur, zodat de lamp de enige bron van kleur en beweging is. Of ze stemt juist het hele kleurenpalet af op de kleur van de was. Haar belangrijkste punt is het licht. Een lavalamp doet zijn werk in een schemerige kamer. In een lichte, drukke ruimte valt hij weg.
Ik zou zelf voor de route van Wilson kiezen, zeker in een Nederlandse woonkamer waar het meeste licht ’s avonds uit een paar lampen komt. In een boekenkast met hout en keramiek krijgt de gloed iets warms, en wordt hij geen kitsch. Wie meer durft, kan de sculpturale aanpak van Larsson proberen in een hal of slaapkamer, waar je er niet de hele avond naar kijkt.
Wat je moet weten voor je er een koopt
Een lavalamp is geen gewone lamp, en dat bepaalt waar je hem neerzet. De was beweegt doordat een lampje in de voet de vloeistof verwarmt. Het duurt na het aanzetten een tijd voordat de was gaat bewegen, dus het is geen lamp die je even aanknipt als je een kamer binnenloopt. Zet hem op een plek waar je ’s avonds langer zit. En omdat hij op warmte werkt, staat hij liever niet naast een raam waar het tocht of op een plek in de volle zon.
Wilson raadt aan eerst naar een vintage exemplaar te zoeken, omdat de verhoudingen en afwerking van oude lampen vaak meer karakter hebben dan die van nieuwe. In Nederland vind je ze op Marktplaats en in de kringloop. Kijk bij een oude lamp wel goed naar de voet en het snoer, en laat een twijfelgeval nakijken voor je hem de hele avond laat branden. Wie liever nieuw koopt, kan bij Mathmos zelf terecht.
Het artikel noemt ook kunstenaars die de lavalamp als kunstobject opnieuw maken. Shae Hickey van Studio Shae begon in 2023 met haar Groove Tubes, op voeten met opvallende vormen en kapjes, omdat ze vond dat moderne lavalampen slecht gemaakt waren. Een ander maakt ze met 3D-geprinte voeten of uit oude kauwgomballenautomaten. Dat zijn eerder kunststukken dan lampen, maar ze laten zien waar de trend naartoe gaat.
Liever de gloed zonder de lavalamp
Vind je een lavalamp toch te speels, dan kun je hetzelfde gevoel ook anders halen. Larsson noemt de Akari-lampen van Isamu Noguchi, papieren sculpturen met een zacht en gelijkmatig licht. Wie kleur zoekt, wijst ze op het werk van de Nederlandse ontwerper Sabine Marcelis, die met hars werkt waarin licht wordt gevangen. Haar donutvormige lamp voor IKEA geeft volgens Larsson een vergelijkbare gloed. Wilson zoekt de warmte liever in gelaagd licht, met tafellampen, wandlampen, kaarsen en spiegelende objecten samen.
Dat is misschien de echte les van deze comeback. Het gaat niet om de lavalamp zelf, maar om licht dat beweegt en verandert in de loop van de avond. Wie daar meer over wil lezen, vindt in acht lampen die alle regels breken nog een paar ontwerpen die net zo eigenwijs zijn.
