Wit sanitair is al zo lang de standaard dat je er niet eens meer over nadenkt. Een wastafel is wit, een toilet ook, en de kleur komt van de tegels of de handdoeken. Daarom valt de nieuwe collectie van het Amerikaanse merk Kohler en ontwerper Aerin Lauder zo op. Op een wastafel op zuil en een bijpassend toilet kruipen met de hand geschilderde blauwe bloemen omhoog, van de voet tot in de bak. De inspiratie is opvallend Nederlands, namelijk Delfts aardewerk en tegels uit de zeventiende eeuw.
Architectural Digest presenteerde de collectie op 15 oktober, in aanloop naar het novembernummer. Voor ons is het een mooi moment om eens te kijken waar dat blauw-wit eigenlijk vandaan komt. Het verhaal is namelijk een stuk grilliger dan “Hollands erfgoed”, en het helpt je om het thuis beter toe te passen.
Wat er in de collectie zit
De lijn heet Fleurette en valt onder de Artist Editions van Kohler, de reeks waarin het merk sanitair laat versieren door eigen ambachtslieden in Wisconsin. Er is een wastafel op zuil uit de Memoirs Stately-serie waarop de bloemen over het hele oppervlak verspreid staan, een rechthoekige onderbouwwastafel en een toilet uit dezelfde serie met dezelfde bloemen. Naast de blauw-witte uitvoering is er een groen-witte, in de tint van de retroachtige Heritage Aspen Green-lijn van Kohler.
Lauder heeft het blauw-wit van huis uit meegekregen. Haar grootmoeder Estée Lauder koos volgens het verhaal in AD voor blauw-witte verpakkingen nadat ze bij mensen thuis in de toiletruimte had gekeken welke kleuren ze mooi vonden. Groen-wit kwam daar als tweede uit, en dat verklaart meteen de tweede kleurstelling. Lauder liet zich voor de bloemen inspireren door de Delftse borden en schalen die ze van haar grootmoeder erfde, en door een verzameling Hollandse tegels uit de zeventiende eeuw. De collectie staat op de Amerikaanse site van Kohler. Of en wanneer hij in Nederland te koop is, staat er niet bij.
Delfts blauw was zelf al een kopie
Het grappige is dat de foto bij het stuk van AD Lauder laat zien tussen het blauw-witte porselein van haar grootmoeder, en dat is Chinees porselein. Precies dat porselein is de reden dat Delfts blauw bestaat. Aan het einde van de zestiende eeuw brachten eerst de Portugezen en later de Nederlanders zelf Chinees porselein naar Europa, fijn en blauw beschilderd en alleen betaalbaar voor de rijksten. Delftse pottenbakkers konden nog geen porselein maken en bedachten een alternatief. Ze bedekten rood aardewerk met een dekkend wit tinglazuur en schilderden daar het blauw op. Eerst met oosterse motieven, later met Hollandse taferelen.
Die imitatie werd een eigen product. In de bloeitijd tussen 1650 en 1750 telde Delft tientallen aardewerkbakkerijen, en rond 1700 waren het er alleen al in de stad 33. Rond 1800 was het grotendeels voorbij, verdrongen door goedkoper aardewerk uit Engeland. Van de oude fabrieken is De Porceleyne Fles, internationaal bekend als Royal Delft en opgericht in 1653, er nog altijd. Een Amerikaanse wastafel met Delftse bloemen is dus de derde stap in een lange keten, van China via Delft naar Wisconsin. Dat vind ik eerlijk gezegd het leukste aan deze collectie. Het is geen nostalgie naar een zuiver Hollands verleden, want dat verleden was zelf al een vertaling.
Hoe de tegels vroeger in huis zaten
De zeventiende-eeuwse tegels waar Lauder naar keek heten ook wel oudhollandse tegels of witjes. Het zijn witgeglazuurde wandtegels van ongeveer dertien bij dertien centimeter, vaak met een blauw motief in het midden. Wat je vaak vergeet, is hoe ze werden gebruikt. Ze zaten zelden van vloer tot plafond. Je vond ze als plint langs de vloer, als lambrisering in gangen en trappenhuizen en rond de haard. Een rand dus, een strook die een ruimte omlijst. Ze werden ook buiten Delft gemaakt, in Makkum door Tichelaar en sinds 1972 in Harlingen.
Dat gebruik is een betere leidraad voor je badkamer dan de collectie van Kohler zelf. Een hele badkamer vol bloemetjes wordt snel een themakamer. Een strook echte tegels werkt veel rustiger.
Zo pas je het toe in een Nederlandse badkamer
Kijk naar de foto’s van de collectie en je ziet dat er verder bijna niets gebeurt. Witte wanden, een stenen vloer, een houten stoel, een spiegel met een oude lijst. Het versierde stuk is het enige dat praat. Dat is de les die ik eruit zou halen, ook als de wastafel zelf hier niet te koop is. Kies één plek met het blauw-wit en houd de rest kalm.
De meest Hollandse manier is de oude. Leg een strook handgemaakte tegels als plint langs de vloer of als een band van een paar rijen hoog achter de wastafel, in plaats van een hele wand. Nieuwe tegels in die traditie komen nog uit Makkum en Harlingen, en losse antieke witjes vind je bij antiquairs en op de vlooienmarkt. Een paar oude tegels met kleine verschillen in kleur en glazuur hebben meer karakter dan een vel met identieke stickers. Waar je bij oude vondsten op let, staat in het stuk over antieke vondsten die ontwerpers nu zoeken.
Combineer het blauw-wit niet met de antraciet en lichtgrijze tegels die jarenlang in elke Nederlandse showroom lagen. Grijs maakt het blauw koud en flets, terwijl warm wit, naturel steen en een beetje messing of nikkel het juist laten stralen. Die grijze totaallook staat niet voor niets in het lijstje met badkamertrends die nu gedateerd ogen.
En durf je het niet in de badkamer, begin dan in de toiletruimte. Die is klein, je zit er kort, en er hoeft niets te ontspannen. Juist daar mag een kamer iets uitgesprokens hebben. Estée Lauder deed haar kleurenonderzoek er niet voor niets. Een paar rijen Delftse tegels achter het fonteintje en een groen-witte variant voor wie blauw te bekend vindt, en je hebt het effect van deze collectie zonder dat je op een Amerikaanse leverancier hoeft te wachten.
