Er zijn trends waarvan je denkt dat ze voorgoed weg zijn. De vogel als decoratie is er zo een. Rond 2011 zaten er vogeltjes op kussens, op theedoeken en als muursticker boven de bank. Daarna was het wel klaar, en een vogelprint werd het toonbeeld van een interieur dat te lief probeerde te zijn.
Nu zijn ze terug. Architectural Digest signaleerde vrijdag 16 oktober dat vogelmotieven overal opduiken, van de modeshow van Chanel tot de keuken van Julianne Moore. Het blad schrijft dat het sinds 2011 niet meer zoveel vogels heeft gezien. Toch is dit niet dezelfde trend als toen, en het verschil zit precies in wat je thuis wel en niet moet doen.
Waar de vogels nu opduiken
Het grootste voorbeeld is de show van Chanel voor lente en zomer 2027, eerder deze maand in Parijs. Boven de catwalk hingen 95 verlichte vogelsculpturen van hout en papier, bedacht door scenograaf Richard Peduzzi en artistiek directeur Matthieu Blazy. In de officiële video van Chanel zie je ze als een zwerm boven de modellen zweven, en na ruim negen minuten zie je de hele zaal van bovenaf.
Een stuk kleiner, maar volgens AD het meest besproken detail uit de rondleiding door het appartement van Julianne Moore in New York, is een keramieken eierhouder van het Franse studio Four. Moore zette er een klein vintage vogelbeeldje bovenop. Kijkers konden er in de reacties niet over ophouden.
In november volgt Perch, de nieuwe glascollectie van Kelly Wearstler voor Serax. Op elke vaas, schaal en schotel zit een klein vogeltje, alsof het net is neergestreken. Wearstler zei over de collectie dat zo’n vogel je vraagt om even te vertragen. Ze is geen onbekende in het segment, want eerder dit jaar ontwierp ze ook een modulaire meubelcollectie voor H&M Home.
Het mooiste voorbeeld vind ik dat van de New Yorkse ontwerper Suze Kaufman Freedman. Ze raakte geïnspireerd door de gipsen albatrossen van Alberto Giacometti, die ze zag bij de Jean Royère-veiling van Christie’s. Ze bood er niet op, maar vond later in een catalogus van West Elm papier-maché vogels in dezelfde geest. Die waren bedoeld voor een kinderkamer. Ze liet ze op zilveren pinnen hoog in een hoek van haar woonkamer monteren. Wie de naam Royère kent van de slingerende Liane-lampen, ziet meteen de lijn. Ook die lampen halen hun vorm uit de natuur, zonder er een plaatje van te maken.
Waarom vogels in 2011 oubollig werden
AD verwijst naar het begin van Etsy en naar de beroemde sketch uit de serie Portlandia, waarin Fred Armisen en Carrie Brownstein een vogel op alles zetten om het mooier te maken. Die grap werkte omdat iedereen het herkende. De vogel was een plaatje dat je overal op kon plakken, en juist doordat hij overal op zat, betekende hij niets meer.
Leg de voorbeelden van nu naast elkaar en je ziet dat ze op een paar punten precies het omgekeerde doen. Ze zijn geen print maar een object, met volume en een eigen materiaal. Hout en papier bij Chanel, keramiek bij Moore, glas bij Wearstler, papier-maché bij Freedman. Er is er steeds één, of één zwerm, en geen thema dat door de hele kamer loopt. En ze staan of hangen op een plek waar je ze niet verwacht. Bovenop een eierhouder, op de rand van een schaal, in de bovenhoek van een kamer. Dat laatste doet meer dan je denkt. Een vogel op ooghoogte op een kussen is decoratie. Een vogel hoog in een hoek is een moment, iets wat je pas na een paar minuten ziet.
Dat is ook waarom het onderscheid tussen kitsch en karakter hier zo dun is. Volgens Allene Little van het ontwerpbureau Kaufman Little weet je al vroeg in een project of een klant voor of tegen vogels is. Een middenweg bestaat bijna niet, en die heb je ook niet nodig, zolang je kiest voor één goed object in plaats van een motief.
Zo pas je het toe zonder dat het oubollig wordt
Ik ben zelf voor, maar dan met een paar regels die rechtstreeks uit de voorbeelden komen.
Kies één vogel, of een kleine groep die als één geheel werkt, zoals de zwerm van Freedman. Zet hem niet midden op de vensterbank tussen de kaarsjes, maar ergens waar hij iets doet. Op een stapel boeken, op de rand van een plank, bovenop een kast of hoog in een hoek. Hoe hoger en onverwachter, hoe minder het op decoratie lijkt.
Let op het materiaal. Een vogel van keramiek, glas, hout, brons of papier-maché heeft vorm en schaduw. Een vogelsilhouet op textiel of een muursticker heeft dat niet, en dat is precies de versie die in 2011 bleef hangen. Laat de vogelprints op kussens en theedoeken dus gerust in de winkel liggen.
Combineer hem met oude dingen. Een klein vogelbeeldje van de vlooienmarkt naast antiek servies voelt verzameld, terwijl een nieuw beeldje tussen nieuwe spullen al snel als een cadeautip oogt. Het past daarom goed bij de terugkeer van het servies van oma en majolica, dat ook vol natuurmotieven zit.
En denk aan de Serax-collectie als je liever iets nieuws koopt. Serax is een Belgisch designmerk, in 1986 opgericht door de broers Serge en Axel Van Den Bossche en met een team in Antwerpen. De collecties van Kelly Wearstler bij Serax zijn daardoor dichterbij dan de meeste Amerikaanse samenwerkingen waar AD over schrijft. Een glazen schaal met een vogeltje erop is ook meteen de bescheidenste manier om de trend te proberen. Valt hij na een seizoen tegen, dan blijft het gewoon een mooie schaal.
Voor kinderkamers gelden die regels minder. Daar mag de vogel gewoon een vogel zijn, op het behang of als mobiel boven het bed. Opvallend is wel dat Freedman haar vogels juist uit het kinderkamerassortiment haalde en ze in een volwassen woonkamer een andere betekenis gaf. Dat speelse lenen van kinderdingen zie je nu vaker, en het heeft zelfs een naam, elevated elementary. De vogel is daar misschien wel het meest volwassen voorbeeld van.
