Er zijn ontwerpen die om de tien jaar terugkomen en er zijn ontwerpen die eigenlijk nooit weg zijn geweest. De Liane van Jean Royere hoort bij de tweede groep. Het is een wandlamp, of eigenlijk een familie van lampen, waarbij een dunne gebogen buis over de muur kruipt en er hier en daar een kapje aan ontspruit. Architectural Digest zette onlangs op een rij waarom ontwerpers er maar niet vanaf kunnen blijven. Wij kijken er vanuit de kamer naar, want de vraag die je thuis hebt is een andere, namelijk wat zo’n lamp met een muur doet en of je dat effect ook zonder Royere kunt krijgen.
Een buis die zich gedraagt als een klimplant
Jean Royere leefde van 1902 tot 1981 en was in Parijs decorateur in de brede zin van het woord, iemand die complete interieurs deed en het meubel daarbij bedacht. In de jaren vijftig en zestig ging hij metalen buis buigen tot golvende lijnen, en dat werd zijn handschrift. De naam Liane is daar niet toevallig bij gekozen, want een liaan is een klimplant. De lamp doet precies dat, hij klimt.
Het Musee des Arts Decoratifs in Parijs heeft een Liane in de collectie, gedateerd 1953, uitgevoerd in gepatineerd ijzer met rhodoid. Het museum kocht hem in 2001 aan met steun van het Fonds du Patrimoine. Dat is voor een lamp een opvallend traject, van een decorateur die voor particuliere opdrachtgevers werkte naar een museumstuk met een inventarisnummer.
Wat hem zo bruikbaar maakt is dat hij geen vaste maat heeft. Royere maakte er meerdere versies van, met twee, drie, vijf of meer kapjes, en de buis kan lang of kort. Daarmee is het geen lamp die je ergens ophangt maar een lamp die je over een muur uitlegt, aangepast aan waar de deur zit en waar de bank staat. Dat is een heel ander soort ontwerp dan een lamp die klaar is als hij uit de doos komt.
Waarom hij nu weer overal opduikt
De opleving heeft te maken met wat er de laatste jaren uit de mode raakt. De strakke ledstrip en de symmetrische wandlamp links en rechts van het bed hebben hun langste tijd gehad. Wat ervoor terugkomt is licht dat zich onregelmatig over een muur verdeelt, met bronnen op verschillende hoogtes. Dat is precies wat de Liane doet, en het is ook waarom hij op foto’s zo goed werkt, want hij tekent de muur in plaats van hem plat te lichten.
Daar komt bij dat het ontwerp nu weer als heruitgave te krijgen is. Maison Jean Royere, dat het oeuvre beheert en vanuit Parijs en New York werkt, brengt de Liane als wandlamp uit in verschillende uitvoeringen. Een origineel uit de jaren vijftig gaat via galeries en veilingen, en wat zo’n stuk opbrengt hangt volledig af van de staat, de herkomstpapieren en het aantal armen. Ik noem daar bewust geen bedrag bij, want dat is binnen een jaar achterhaald en je hebt er bij het kijken niets aan.
Hieronder een rondgang door een Royere-tentoonstelling bij Galerie Jacques Lacoste in Parijs. Je ziet er zijn tekeningen naast de uitgevoerde stukken, en dat laat beter dan welke foto ook zien hoe die gebogen buis van schets naar meubel ging.
Wat je ervan kunt lenen zonder een Royere te kopen
De meeste mensen gaan geen museumstuk aan de muur hangen, en dat hoeft ook niet, want het idee erachter is los te koppelen van het object. Drie dingen zijn na te doen.
Het eerste is de hoogte loslaten. Wij hangen lampen graag op één lijn, en dat is precies wat de Liane niet doet. Zet twee wandlampen naast elkaar op verschillende hoogte en de muur wordt meteen minder saai. Het tweede is de kap klein houden. De kapjes van Royere zijn nauwelijks groter dan een handpalm, waardoor het licht een puntje blijft en de vorm van de armatuur zichtbaar. Grote kappen maken van elke wandlamp een blok.
Het derde is de lijn zichtbaar laten. Een gebogen arm die over wit stucwerk loopt, is zelf het ornament. Dat werkt alleen als je hem niet wegwerkt achter een kast of een gordijn. Wie op zoek is naar een lamp die iets in die richting doet, kan de gedachte meenemen naar wat er nu gewoon te koop is. In een vloerlamp kiezen voor de donkere maanden gaat het over dezelfde afweging tussen lichtopbrengst en vorm, en in een Scandinavische lamp kiezen voor warm licht over wat een kleine kap met de sfeer doet.
Waarom dit meer is dan een modegril
Ik denk dat de Liane blijft omdat hij iets oplost wat bijna elk Nederlands huis heeft, namelijk een lange lege muur waar niets natuurlijk aan wil hangen. Een schilderij vraagt om een midden, een kast vraagt om ruimte, maar een lijn die over die muur loopt vraagt niets en vult hem toch. Dat is een ontwerpprobleem dat in 1953 hetzelfde was als nu.
Het past ook in de bredere beweging waarin handwerk het wint van de gestampte serie. We schreven eerder dat ambacht op dit moment cooler is dan industrieel ontwerp, en een met de hand gebogen buis is daar het schoolvoorbeeld van. Wil je dat soort stukken combineren met wat je al hebt staan, dan helpt meubels uit verschillende periodes bij elkaar laten passen, want een jaren vijftig lijn naast een moderne bank gaat beter samen dan de meeste mensen durven te denken.
